Aile Planlaması Nedir

Her toplumda, aileler ve bireylerin kendi doğurganlık davranışları konusunda bilgiye dayalı, bilinçli ve gönüllü bir seçim yapma hakkına dayalı, ailelerin isteklerine göre gebelik sayısı ve aralıklarını kontrol etme, özellikle de anaların ve çocukların daha sağlıklı olabilmeleri için alınan önlemleri kapsayan bir sağlık hizmeti olarak tanımlayabiliriz.

Aile planlaması kavramı, nüfus planlaması ya da doğum kontrolü terimleriyle eş anlamlı değildir. Nitekim bu kavramların tanımları dikkatle incelendiği zaman aile planlaması hizmetlerinin amaç ve uygulama yöntemleri bakımından nüfus planlaması (nüfus kontrolü) ve doğum kontrolünden çok farklı olduğu görülecektir. Çünkü, nüfus planlaması, çeşitli önlemler alınarak bir toplumun ya da ülkenin nüfusunun planlaması diğer bir değişle kontrol altına alınmasıdır. Nüfus kontrolü de denilen nüfus planlamasında alınacak önlemler, ülkenin nüfus politikasına göre farklı nitelikte olabilir. Yani nüfus politikası nüfus artışını teşvik edici nitelikteyse, çok ço-cuklu ailelere ödül vermek, onları vergi dışlı bırakmak ya da iyi örnek vatandaş saymak gibi önlemler alınabilir.

Şayet nüfus politikası nüfus artışını önleyici azaltıcı nitelikteyse çok çocuklu ailelerin vergi yükünü arttırmak, onları örnek vatandaş saymama ya da doğum kontrolüne ağırlık vermek gibi önlemler alınabilir. Doğum kontrolü, gebeliği önleyici yöntemlerin yanı sıra, isteyerek çocuk düşürme ve kısırlaştırma -sterilizasyon- gibi yöntemlerle doğumların önlenmesidir.

İnsanın temel haklarından birini gerçekleştirmeye yönelik olan aile planlamasının amacı ise;

a) Sık aralıklı, çok sayıda, çok erken ve çok genç yaşta gebelik ve doğumun ana ve çocuk sağlığına yaptığı olumsuz etkileri önlemek,

b) Doğurganlık çağındaki bireyleri üreme fizyolojisi ve doğum kontrolü konusunda eğitmek, bilinçli ve sağlıklı yaşamalarını sağlamak,

c) Çocuk sahibi olmak isteyen ve olamayanlara tıbbi imkanlarla yardımcı olmak,

d) Daha sağlıklı çocuklar yetiştirmeye olanak sağlamak,

e) Dolayısıyla hızlı nüfus artışının getirdiği sorunları yok ederek toplumun sağlıklı olmasına katkıda bulunmaktır. Görüldüğü gibi nüfus planlaması ve doğum kontrolünün amacı ekonomik ve demografiktir.

Aile planlaması hizmetini, ailedeki çocuk sayısını sınırlandırmak şeklinde düşünmek hatalıdır. Aile planlaması bir yaşam biçimi, akılcı bir düşünce yoludur. Yani aile planlaması hizmeti ana ve çocuk sağlığı hizmetleriyle entegre bir şekilde ele alınarak ana ve çocuk sağlığı sorunlarına yardımcı olmaktır. Aileler çocuk sahibi olma hususunda tümüyle serbest olup, bakabilecekleri sayıda çocuğa kendi iradeleriyle ve istedikleri zaman sahip olabilirler ve ailelerin bunu gerçekleştirebilmesi için doğurganlığı etkileyen sosyal ve psiko-sosyal yönden tam bir iyilik durumunda olabilmesi, onların yaşam biçimlerini ve aile düzenlerini kendi olanak ve isteklerine uygun bir biçimde kurabilmelerine ve sürdürebilmelerine bağlıdır. Bir aile, istediği sayıda çocuk sahibi olduktan sonra, istenmeyen çocuklara sahip olma tehlikesi ve onların getireceği sosyo-ekonomik yüklerin endişesi içinde yaşıyorsa, korkusu yüzünden eşler arasında karşılıklı ilişki ilgi sevgi zayıflar. Olaya ailenin diğer bireyleri açısından bakıldığı zaman çocukların ana sevgisine ilgisine ve bakımına gereksimin duydukları gerçeği yadırganamaz. Çocuk bunları yeterince almadan ana yeniden gebe kalırsa, bu çocuğun bedensel ve ruhsal sağlığı zedelenecektir. Diğer yandan, bir önceki gebeliğin ve doğumun etkisine bağlı değişiklikler tümüyle düzelmeden ikinci bir çocuğa gebe kalınırsa, hem ananın hem de dünyaya getireceği çocuğun sağlığı bu durumdan olumsuz şekilde etkilenir.

İşte aile planlaması bu durumları önleyerek aile bireylerinin bedensel ve ruhsal yönden iyi olmalarına sosyo-ekonomik durumlarının düzelmesine daha iyi bir yaşam biçimi sürdürmesine kısacası, daha sağlıklı olmalarına yardımcı olan hizmetler bütünüdür.